Κώστας Σαμαράς
Όταν ένα άτομο καυχιέται συστηματικά για τα χρήματα που έχει, τον τρόπο ζωής του ή το πόσο «καλά περνάει», και ταυτόχρονα το προβάλλει συνεχώς στα κοινωνικά δίκτυα, οι ψυχολόγοι συχνά εξετάζουν το φαινόμενο αυτό μέσα από το πρίσμα της ανάγκης για επιβεβαίωση και κοινωνική αναγνώριση. Η συμπεριφορά αυτή δεν σχετίζεται πάντα μόνο με την πραγματική ευημερία του ατόμου, αλλά συχνά λειτουργεί ως τρόπος διαχείρισης εσωτερικών συναισθημάτων, όπως η ανασφάλεια ή η ανάγκη για αποδοχή από τους άλλους.
Σύμφωνα με την ψυχολογία της αυτοεκτίμησης, όταν κάποιος αναζητά συνεχώς επιβεβαίωση από το περιβάλλον του, μπορεί να προσπαθεί να καλύψει μια εύθραυστη εικόνα εαυτού. Η επίδειξη πλούτου, επιτυχιών ή πολυτελούς ζωής λειτουργεί σαν «σύμβολο αξίας» που το άτομο χρησιμοποιεί για να αποδείξει — κυρίως στον εαυτό του αλλά και στους άλλους — ότι είναι σημαντικό, επιτυχημένο ή άξιο θαυμασμού. Η συνεχής δημοσίευση τέτοιων εικόνων στα κοινωνικά δίκτυα συχνά ενισχύεται από τα likes, τα σχόλια και τη ψηφιακή προσοχή, τα οποία λειτουργούν σαν μικρές ψυχολογικές ανταμοιβές.
Οι ειδικοί επισημαίνουν επίσης ότι τα κοινωνικά δίκτυα ενισχύουν τη λεγόμενη «συγκριτική ταυτότητα». Οι άνθρωποι συγκρίνουν τη ζωή τους με των άλλων και προσπαθούν να παρουσιάσουν μια εικόνα πιο επιτυχημένη ή πιο εντυπωσιακή. Σε αυτό το πλαίσιο, η επίδειξη χρημάτων ή εμπειριών μπορεί να λειτουργεί ως μέσο κοινωνικής τοποθέτησης, δηλαδή ως τρόπος να δείξει κάποιος ότι βρίσκεται σε υψηλότερη κοινωνική ή οικονομική θέση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοιες συμπεριφορές συνδέονται και με χαρακτηριστικά ναρκισσισμού. Η υπερβολική ανάγκη για θαυμασμό, η προβολή μιας ιδανικής εικόνας και η συνεχής αναζήτηση προσοχής αποτελούν στοιχεία που οι ψυχολόγοι συσχετίζουν με ναρκισσιστικά μοτίβα προσωπικότητας. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το άτομο έχει διαταραχή προσωπικότητας, αλλά ότι μπορεί να χρησιμοποιεί την εικόνα του πλούτου ή της επιτυχίας ως εργαλείο ενίσχυσης της αυτοεικόνας του.
Παράλληλα, η συμπεριφορά αυτή μπορεί να λειτουργεί και ως μηχανισμός άμυνας. Όταν κάποιος προβάλλει έντονα μια επιτυχημένη εικόνα προς τα έξω, μερικές φορές προσπαθεί να απομακρύνει από τη συνείδησή του συναισθήματα ανεπάρκειας, φόβου ή μοναξιάς. Η εξωτερική επίδειξη λειτουργεί σαν «θώρακας», που προστατεύει το άτομο από την αίσθηση ότι ίσως δεν είναι αρκετό χωρίς τα σύμβολα επιτυχίας.
Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι η πραγματική αυτοπεποίθηση εκδηλώνεται διαφορετικά. Άτομα με σταθερή και υγιή αυτοεκτίμηση δεν έχουν έντονη ανάγκη να αποδεικνύουν συνεχώς την αξία τους μέσω υλικών αγαθών ή δημόσιας προβολής. Η αίσθηση αξίας προέρχεται περισσότερο από εσωτερικούς παράγοντες, όπως οι σχέσεις, τα προσωπικά επιτεύγματα και η αίσθηση νοήματος στη ζωή.
Τελικά, η συνεχής επίδειξη πλούτου και ευτυχίας στα κοινωνικά δίκτυα δεν αποτελεί πάντα ένδειξη πραγματικής ευημερίας. Συχνά αντικατοπτρίζει μια βαθύτερη ανάγκη για αναγνώριση, αποδοχή και επιβεβαίωση. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι πίσω από την έντονη προβολή μιας «τέλειας ζωής» μπορεί να κρύβεται μια πολύ πιο σύνθετη ψυχολογική πραγματικότητα.
