Καμπανάκι για τη νέα εποχή των κυβερνοεπιθέσεων, όπου η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει τον εντοπισμό ευπαθειών και διευκολύνει τη διείσδυση σε κρίσιμα συστήματα, έκρουσε ο Γενικός Γραμματέας Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων, Σπύρος Παπαγεωργίου, επισημαίνοντας ότι «ό,τι είναι ευάλωτο αυτή τη στιγμή θα χτυπηθεί γρήγορα».
Μιλώντας στην εκπομπή «10 με τόνο» του ΕΡΤnews, περιέγραψε το νέο τοπίο απειλών στον κυβερνοχώρο, τις δυνατότητες που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη στους επιτιθέμενους, αλλά και τον κίνδυνο στοχοποίησης κρίσιμων υποδομών της χώρας, από την ενέργεια και τις μεταφορές μέχρι την τροφοδοσία και την υγεία.
Όπως υπογράμμισε, απόλυτη ασφάλεια δεν υπάρχει. «Αν υπήρχε, δεν θα μιλάγαμε τώρα», ανέφερε χαρακτηριστικά, προειδοποιώντας ότι μια κυβερνοεπίθεση μπορεί να εκδηλωθεί ανά πάσα στιγμή.
Οι κρατικοί δρώντες είναι η πιο επικίνδυνη απειλή
Ο Γενικός Γραμματέας διαχώρισε τις κυβερνοεπιθέσεις σε δύο βασικές κατηγορίες, ανάλογα με τα κίνητρα των δραστών.
Στη μία πλευρά βρίσκονται οι κυβερνοεγκληματίες, οι οποίοι επιδιώκουν οικονομικό όφελος, μέσω εκβιασμών, υποκλοπών ή άλλων παράνομων δραστηριοτήτων.
Στην άλλη βρίσκονται οι κρατικοί δρώντες, τους οποίους χαρακτήρισε ως την πιο επικίνδυνη απειλή. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες μπορεί να χρησιμοποιούν αντίστοιχα εργαλεία και τεχνικές, αλλά οι στόχοι τους είναι πολύ διαφορετικοί: η διείσδυση σε συστήματα, η συλλογή πληροφοριών, η απόκτηση ελέγχου και, σε περίπτωση κρίσης ή πολέμου, η πρόκληση παράλυσης κρίσιμων υπηρεσιών.
Η δυσκολία εντοπισμού τους είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς μπορεί να παραμένουν κρυμμένοι μέσα σε ένα σύστημα για μεγάλο χρονικό διάστημα, χωρίς να προκαλούν άμεσα εμφανή προβλήματα.
Για τον λόγο αυτό, όπως εξήγησε, απαιτείται το λεγόμενο «κυνήγι της κυβερνοαπειλής», δηλαδή η ενεργητική αναζήτηση εισβολέων που ενδέχεται να έχουν ήδη παραβιάσει ένα δίκτυο και να βρίσκονται μέσα σε αυτό χωρίς να έχουν γίνει αντιληπτοί.
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης έχει αλλάξει σημαντικά τις δυνατότητες των επιτιθέμενων. Μέσα από αυτοματοποιημένες διαδικασίες, μπορούν να εντοπίζουν γρηγορότερα εκτεθειμένα συστήματα, να αναλύουν λογισμικά και να αναζητούν ευπάθειες, περιορίζοντας τον χρόνο που απαιτείται για την προετοιμασία μιας επίθεσης.
Η κυβερνοεπίθεση, όπως εξήγησε ο κ. Παπαγεωργίου, δεν είναι συνήθως μια αυθόρμητη ενέργεια. Προηγείται αναγνώριση του στόχου, καταγραφή των συστημάτων που είναι προσβάσιμα από το διαδίκτυο, εντοπισμός αδυναμιών και σχεδιασμός της διείσδυσης.
«Αν θέλουμε να το αντιμετωπίσουμε, πρέπει να σκεφτόμαστε όπως οι επιτιθέμενοι», σημείωσε, τονίζοντας την ανάγκη να εντοπίζονται εγκαίρως οι αδυναμίες, να αναβαθμίζονται τα συστήματα, να περιορίζεται η έκθεσή τους και να υπάρχει συνεχής επιτήρηση.
Στο στόχαστρο ακόμη και τα συστήματα ψύξης των σούπερ μάρκετ
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανησυχία για πιθανές κυβερνοεπιθέσεις σε συστήματα ψύξης σούπερ μάρκετ, ένα ζήτημα που έχει αναδειχθεί μετά από περιστατικά στην Ευρώπη.
Ο κ. Παπαγεωργίου επιβεβαίωσε ότι η ανησυχία είναι υπαρκτή, εξηγώντας πως ακόμη και ένα φαινομενικά απλό σύστημα, όταν διαθέτει απομακρυσμένη πρόσβαση, μπορεί να αποτελέσει σημείο εισόδου για έναν επιτιθέμενο.
Στην περίπτωση των συστημάτων ψύξης, η απομακρυσμένη διαχείριση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρούς κινδύνους, εφόσον δεν υπάρχουν επαρκείς περιορισμοί στην πρόσβαση και στα δικαιώματα των χρηστών.
Η προστασία δεν περιορίζεται μόνο στην αλλαγή κωδικών ή στην εγκατάσταση ενός λογισμικού ασφαλείας. Απαιτείται περιορισμός της επιθετικής επιφάνειας, δηλαδή των σημείων από τα οποία μπορεί κάποιος να εισέλθει στο σύστημα, καθώς και αυστηρός έλεγχος των δικαιωμάτων κάθε χρήστη.
«Η κυβερνοεπίθεση προηγείται του πολέμου»
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η διάσταση των κυβερνοεπιθέσεων στο πλαίσιο πολεμικών συγκρούσεων και γεωπολιτικών κρίσεων.
Ο Γενικός Γραμματέας εκτίμησε ότι συχνά η κυβερνοεπίθεση προηγείται της πολεμικής σύγκρουσης, καθώς οι επιτιθέμενοι επιχειρούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε κρίσιμες υποδομές και υπηρεσίες που στηρίζουν την οικονομία, την κοινωνία και την επιχειρησιακή λειτουργία ενός κράτους.
Η σύγχρονη πολεμική σύγκρουση δεν διεξάγεται πλέον μόνο στο πεδίο της μάχης. Τα οπλικά συστήματα, τα δίκτυα επικοινωνιών, οι υποδομές ενέργειας και οι ψηφιακές υπηρεσίες αποτελούν κρίσιμους παράγοντες, με την ευπάθειά τους να μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές συνέπειες.
Πόσο θωρακισμένη είναι η Ελλάδα;
Στο ερώτημα εάν η Ελλάδα διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία και τις δυνατότητες για να αντιμετωπίσει τις νέες απειλές, ο κ. Παπαγεωργίου απάντησε θετικά, υποστηρίζοντας ότι η χώρα είναι καλά οργανωμένη σε επίπεδο ανθεκτικότητας.
Η προσέγγιση, όπως εξήγησε, δεν αφορά μόνο την αποτροπή μιας επίθεσης, αλλά και την προετοιμασία για το ενδεχόμενο να εκδηλωθεί και να προκαλέσει ζημιές.
Η πρόληψη έχει στόχο να εμποδίσει την επίθεση. Η ανθεκτικότητα, όμως, προϋποθέτει ότι ακόμη και αν ένας επιτιθέμενος καταφέρει να παραβιάσει ένα σύστημα, η υπηρεσία θα συνεχίσει να λειτουργεί, ενώ παράλληλα θα ενεργοποιούνται οι διαδικασίες αντιμετώπισης και αποκατάστασης.
«Αν αντέξει ο οργανισμός, αντέχει και η χώρα», ήταν το χαρακτηριστικό μήνυμα.
Οι 12 τομείς κρίσιμων υποδομών και η νησιωτικότητα
Η Γενική Γραμματεία Προστασίας Κρίσιμων Οντοτήτων έχει προσδιορίσει βασικές υπηρεσίες που είναι απαραίτητες για την καθημερινότητα των πολιτών, όπως η ηλεκτροδότηση, η ύδρευση, οι μεταφορές, η υγεία και η τροφοδοσία.
Στη συνέχεια προσδιορίζονται οι οργανισμοί και οι επιχειρήσεις που παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες και επηρεάζουν μεγάλο αριθμό πολιτών. Οι κρίσιμοι τομείς ανέρχονται σε 12 και η προστασία τους δεν αφορά μόνο κυβερνοεπιθέσεις, αλλά όλους τους πιθανούς κινδύνους, φυσικούς, τεχνολογικούς και άλλους.
Η νησιωτικότητα της Ελλάδας δημιουργεί επιπλέον ιδιαιτερότητες στις κυβερνοεπιθέσεις. Όπως εξήγησε, ακόμη και ένα σούπερ μάρκετ σε ένα νησί μπορεί να θεωρείται κρίσιμη οντότητα, καθώς ενδέχεται να αποτελεί βασικό ή μοναδικό σημείο τροφοδοσίας για ολόκληρο τον τοπικό πληθυσμό.
Η αποστολή της Γενικής Γραμματείας, όπως την περιέγραψε, είναι η προστασία της καθημερινότητας του πολίτη μέσα από τη συνεργασία με υπουργεία, επιχειρήσεις και φορείς που διαχειρίζονται κρίσιμες υπηρεσίες.
Η κυβερνοασφάλεια δεν είναι μια εφάπαξ διαδικασία
Το βασικό μήνυμα της παρέμβασης είναι ότι η κυβερνοασφάλεια δεν εξαντλείται στην εγκατάσταση συστημάτων προστασίας ή στη λήψη ορισμένων τεχνικών μέτρων.
Απαιτεί συνεχή επιτήρηση, αναβάθμιση, ελέγχους, περιορισμό των προσβάσεων, έγκαιρη αναγνώριση ύποπτων ενεργειών και σχέδια διαχείρισης κρίσεων.
Σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνητή νοημοσύνη επιταχύνει τις επιθέσεις και οι κρατικοί δρώντες μπορούν να προετοιμάζουν επιχειρήσεις με στρατηγικούς στόχους, το ερώτημα δεν είναι μόνο αν μια χώρα μπορεί να αποτρέψει μια κυβερνοεπίθεση.
Είναι κυρίως αν μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί όταν αυτή συμβεί.


