Κώστας Σαμαράς
Ελληνίδες και Έλληνες, 11 στο σύνολο, διαπρεπείς επιστήμονες και ερευνητές σε διάφορα πεδία, συμπεριλαμβάνονται στην ελίτ της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας για την περίοδο 2025-2026.
Από τους πιο γνωστούς στο ευρύ κοινό είναι ο κορυφαίος ογκολόγος και αιματολόγος, Αθανάσιος – Μελέτιος Δημόπουλος. Η φυσιογνωμία του έγινε οικεία σε όλους τους Έλληνες επί πανδημίας COVID-19, καθώς με τον ψύχραιμο και απόλυτα τεκμηριωμένο επιστημονικό λόγο του συνέβαλε στην υπεύθυνη ενημέρωση και την αναχαίτιση του πανικού.
Οκτώ από αυτούς τους επιστήμονες και ερευνητές, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιβεβαιώνουν τον κανόνα ότι πολλοί Έλληνες, αδιακρίτως τομέα, μεγαλουργούν όταν βρίσκονται μακριά από την πατρίδα. Αλλά και τρεις που κατακτούν κορυφαίες διεθνείς διακρίσεις με «ορμητήριο» την Ελλάδα, τα ελληνικά πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.
Για όλους αυτούς βεβαίως οι κορυφές και οι άλλες εξαιρετικές διακρίσεις κατακτήθηκαν με πολύ κόπο και μόχθο μέσα σε ένα εξόχως ανταγωνιστικό, συνάμα όμως και αξιοκρατικό περιβάλλον. Με την πολυσχιδή και άοκνη ερευνητική δράση τους μεγέθυναν το επιστημονικό τους εκτόπισμα σε διάφορα πεδία, ανεβαίνοντας τα σκαλοπάτια της καταξίωσης και της καθολικής διεθνούς αναγνώρισης και αποδοχής στους επιστημονικούς κύκλους. Κάποιοι εξ αυτών είναι σχετικά γνωστοί στην Ελλάδα, οι περισσότεροι παντελώς άγνωστοι. Όλοι τους, πάντως, με το έργο τους καινοτομούν και συμβάλλουν καθοριστικά στην παραγωγή νέας γνώσης και πρωτοπόρων ανακαλύψεων σε πολλούς χώρους, όπως της Ιατρικής, της Βιολογίας και της Γενετικής, της Βιοτεχνολογίας, της Φυσικής, της Αστροφυσικής, της Χημείας κ.ά., ανοίγοντας νέους δρόμους για την επιστήμη, την έρευνα και την καινοτομία.
Ανάμεσά τους πρωτοπόροι ολόκληρων κλάδων, όπως ο Ιωάννης Ιωαννίδης, εκ των θεμελιωτών της μετα-επιστήμης (μετα-έρευνας), της επιστήμης δηλαδή που ασχολείται με τη μελέτη για τη βελτίωση των επιστημονικών και ερευνητικών μεθόδων. Είτε ο Τζορτζ Γιανκόπουλος, ο «νικητής» του Έμπολα, στην εταιρεία του οποίου προσβλέπει ήδη ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας για να εξουδετερώσει την απειλή του νέου θανατηφόρου στελέχους του ιού που «θερίζει» στο Κονγκό. Ή ο Τομ Μανιάτης, που πρωτοστατεί στη μάχη κατά των νευροεκφυλιστικών ασθενειών, όπως η ALS. Και οι άλλοι, ο καθένας στον τομέα του. Στη «χρυσή ενδεκάδα» τέσσερις είναι γιατροί, δύο χημικοί, δύο χημικοί μηχανικοί, ένας βιολόγος, μια φυσικός και ένας φαρμακολόγος.
Η ένταξη των έντεκα Ελλήνων στην παγκόσμια επιστημονική και ερευνητική ελίτ προκύπτει από την 4η έκδοση της κατάταξης Research.com «Best Scientists in the World», η οποία βασίζεται σε μια αυστηρή ανάλυση ογκοδέστατων και έγκυρων βιβλιομετρικών βάσεων δεδομένων. Οι κύριες πηγές δεδομένων που αξιοποιήθηκαν για τη δημιουργία της είναι οι OpenAlex και CrossRef, ευρέως αναγνωρισμένες για την ολοκληρωμένη κάλυψη και αξιοπιστία τους στην παγκόσμια ερευνητική κοινότητα. Βασικό κριτήριο για τον προσδιορισμό της θέσης ενός επιστήμονα-ερευνητή στην κατάταξη είναι ο δείκτης h (h-index), ο οποίος παρέχει μια ποσοτική αντανάκλαση της ακαδημαϊκής παραγωγικότητας και του αμιγώς επιστημονικού αντικτύπου της.
Σε αυτή την έκδοση αξιολογήθηκαν συστηματικά συνολικά 279.971 προφίλ επιστημόνων. Η κατάταξη έλαβε επίσης υπόψη αξιοσημείωτες διακρίσεις-βραβεία και επιτεύγματα στον τομέα του κάθε επιστήμονα, που λειτουργούν ως ποιοτικοί «επικυρωτές» της ακαδημαϊκής τους επιδραστικότητας. Έτσι αναδείχθηκαν οι 1.000 κορυφαίοι επιστήμονες του κόσμου, με τους υψηλότερους δείκτες h, αντανακλώντας μια ολοκληρωμένη ομάδα διεθνούς επιστημονικής και ερευνητικής αριστείας.
Ο δείκτης h εισήχθη από τον καθηγητή Φυσικής Χόρχε Χιρς και χρησιμοποιείται από το 2005. Θεωρείται ως ο πιο αξιόπιστος για την αμιγώς ποιοτική αξιολόγηση της έρευνας διεθνώς, όντας ίσος με τον αριθμό των επιστημονικών άρθρων που έχει δημοσιεύσει ένας ερευνητής, καθένα εκ των οποίων έχει τουλάχιστον ισάριθμες (h) αναφορές από άλλους επιστήμονες. Επομένως, μέσω του h-index, πρώτιστη σημασία δεν έχει η ποσότητα των δημοσιεύσεων, αλλά η πραγματική απήχησή τους στην επιστημονική/ερευνητική κοινότητα.
Κυριότερο πλεονέκτημα του δείκτη h είναι ότι λαμβάνει υπόψη και την ποιότητα της ερευνητικής παραγωγής, παρέχοντας μια πιο ολιστική αξιολόγηση για τον αντίκτυπο του έργου ενός ερευνητή σε σύγκριση με τον απλό αριθμό των αναφορών ή δημοσιεύσεων. Επιβραβεύει δε εκείνους που διατηρούν τον αντίκτυπο του έργου τους σε βάθος χρόνου. Ένα μειονέκτημά του είναι ότι ενδέχεται να μην καταγράφει πάντα άλλες μορφές επιρροής της έρευνας, όπως ο κοινωνικός αντίκτυπος, οι συνεργασίες με τη βιομηχανία ή οι συνεισφορές σε μη ακαδημαϊκούς τομείς. Επίσης, τρόπον τινά, αδικούνται σπουδαίοι επιστήμονες ορισμένων κλάδων, όπου η ερευνητική παραγωγή είναι συγκριτικά μειωμένη ποσοτικά, όπως π.χ. οι θεωρητικές επιστήμες, που πάντως έχουν τους δικούς τους ξεχωριστούς κλαδικούς δείκτες.
1. Ιωάννης Ιωαννίδης – Νο 89 | Ο Mr Μετα-έρευνα
Κορυφαίος Έλληνας στην παγκόσμια αυτή λίστα (89ος) φιγουράρει ο 61χρονος Ιωάννης Ιωαννίδης. Το βιογραφικό του είναι τεράστιο, ενώ οι δημοσιεύσεις και οι επιστημονικές αναφορές γι’ αυτόν κινούνται σε δυσθεώρητα ύψη. Σύμφωνα με τον ίδιο, «η επιστήμη είναι το καλύτερο πράγμα που συνέβη στους ανθρώπους, αλλά μπορούμε να την κάνουμε καλύτερη. Είναι σαν να κολυμπάς σε έναν ωκεανό τη νύχτα, η επιστήμη ακμάζει στο σκοτάδι».
Συγγραφέας 10 λογοτεχνικών βιβλίων, σύμφωνα με ξένα ινστιτούτα είναι «ίσως ένας από τους πιο επιδραστικούς επιστήμονες εν ζωή». Στο DNA του η αμφισβήτηση και ως εκ τούτου η έρευνα. Στην περίοδο της πανδημίας COVID-19 ήταν από τους επικριτές των μέτρων αυστηρού εγκλεισμού.
2. Πάνος Δελούκας – Νο 102 | Τα γονίδια της νεότητας
Καθηγητής Καρδιαγγειακής Γονιδιωματικής στο Ινστιτούτο Έρευνας William Harvey και στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, ο Πάνος Δελούκας έχει γίνει παγκόσμια γνωστός από τις μελέτες του για τα γονίδια της νεότητας και του ύψους.
Εκτός από την 102η θέση των κορυφαίων ερευνητών του κόσμου για το 2025, με h-index 225, κατατάχθηκε και στη 16η θέση για τους κορυφαίους παγκοσμίως επιστήμονες Γενετικής από το Research.com. Στις 4 Ιουνίου 2024 εξελέγη διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου Γονιδιωματικής του Ανθρώπου (ΕΙΓΑ), του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) της χώρας μας.
3. Τζορτζ Γιανκόπουλος – Νο 145 | Το εμβόλιο του Έμπολα
Από τους επιφανέστερους Έλληνες επιστήμονες της Διασποράς, που όμως έχει συγχρόνως και μία άκρως πετυχημένη επιχειρηματική διαδρομή, ο Τζορτζ Γιανκόπουλος ηγείται του φαρμακευτικού κολοσσού της Regeneron, που ήδη έχει στο παλμαρέ της πλειάδα ανακαλύψεων νέων φαρμάκων, που υποστηρίζουν αποτελεσματικά εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον πλανήτη απέναντι σε σοβαρότατες ασθένειες.
Στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, τα μονοκλωνικά αντισώματα που παρήγαγε στα εργαστήριά της η Regeneron έσωσαν χιλιάδες ζωές. Χορηγήθηκαν μάλιστα και στον Ντόναλντ Τραμπ όταν διαγνώστηκε θετικός στον κορωνοϊό τον Οκτώβριο του 2020.
4. Γεώργιος Χρούσος – Νο 196 | Ο πιο αναγνωρισμένος παιδίατρος
Ένα πλούσιο βιογραφικό και ένα ανεξάντλητο ερευνητικά καρος συνοδεύουν τη φυσιογνωμία του ομότιμου πια καθηγητή Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, κατόχου της έδρας UNESCO στην Εφηβική Υγεία και Ιατρική, διευθυντή από το 2017 του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου Υγείας Μητέρας-Παιδιού και Ιατρικής Ακρίβειας του ΕΚΠΑ και προέδρου του Ελληνικού Ινστιτούτου Παστέρ. Ο Γ. Χρούσος έχει πραγματοποιήσει έρευνες που έχουν διαφωτίσει τις δράσεις του στρες στον οργανισμό στο συμπεριφορικό, νευροενδοκρινικό, κυτταρικό και μοριακό επίπεδο. Παράλληλα, έχει κάνει πρωτοποριακή έρευνα στην ανάπτυξη του ανθρώπου, ειδικά στην εφηβεία.
Γεώργιος Χρούσος
5. Μερκούρης Κανατζίδης – Νο 262 | «Πατέρας» του ορυκτού κανατζιδαίτης
Το όνομα του 69χρονου Έλληνα καθηγητή της Χημείας Μερκούρη Κανατζίδη είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την ανακάλυψη και σύνθεση υλικών που έχουν συμβάλει καθοριστικά στην εξέλιξη των τεχνολογιών εναλλακτικής ενέργειας. Γεννήθηκε και σπούδασε στη Θεσσαλονίκη, στο Χημικό Τμήμα του ΑΠΘ, ενώ έλαβε το διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο της Αϊόβα.
Σημαντικότερο στοιχείο της πορείας του θεωρεί την επαφή με τους φοιτητές: να εκπαιδεύει φοιτητές στην έρευνα και στο ήθος της επιστήμης. Πιστεύει ότι «πρέπει να έχουμε το μεγαλύτερο ήθος ώστε ό,τι δημοσιεύσουμε να είναι σωστό και αληθινό. Όλα τα άλλα έπονται».
6. Εύα Χαλκιαδάκης – Νο 268 | Το πείραμα CMS στο CERN
Η Εύα Χαλκιαδάκης είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Φυσικής και Αστρονομίας της Σχολής Τεχνών και Επιστημών του Πανεπιστημίου Ράτζερς στο Νιου Τζέρσεϊ. Στο εν λόγω πανεπιστήμιο έχει αποτυπωθεί σχεδόν ολόκληρη η σπουδαία επιστημονική, ερευνητική και εκπαιδευτική διαδρομή της.
Το ερευνητικό της έργο είναι εντυπωσιακό. Μέλος της Διεθνούς Συμβουλευτικής Επιτροπής για το Διεθνές Εργαστήριο για το φορτισμένο σωματίδιο Χιγκς από τον Αύγουστο του 2021 έως και σήμερα, ενώ ασχολείται με πειράματα στη Φυσική Υψηλών Ενεργειών — αυτή την περίοδο στο πείραμα CMS στο CERN, επί του οποίου έχει αλλεπάλληλες δημοσιεύσεις από τον Ιανουάριο του 2024. Βάσει του Research.com βρίσκεται στη 268η θέση των κορυφαίων ερευνητών παγκοσμίως, με 1.562 δημοσιεύσεις επιστημονικών-ερευνητικών εργασιών και 159.675 αναφορές, έχοντας ταυτόχρονα τη 16η θέση ανάμεσα στις γυναίκες ερευνήτριες, καθώς και την 42η ανάμεσα στους επιστήμονες της Φυσικής, με δείκτη h 201.
7. Αντωνία Τριχοπούλου – Νο 651 | Η «μητέρα της μεσογειακής διατροφής»
Θεωρείται η «μητέρα και φρουρός της μεσογειακής διατροφής». Ομότιμη καθηγήτρια της Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, η Αντωνία Τριχοπούλου υπηρέτησε από το 1976 ως καθηγήτρια της Βιοχημείας στο ΕΚΠΑ και ως καθηγήτρια Διατροφής και Βιοχημείας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας Αθηνών από το 1977.
Αντωνία Τριχοπούλου
Εξελέγη τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών στην έδρα Ιατρικές Επιστήμες: Επιδημιολογία και Δημόσια Υγεία τον Δεκέμβριο του 2021. Το ερευνητικό έργο της επικεντρώνεται στο πρότυπο της μεσογειακής διατροφής. Ανέπτυξε το πρώτο τυποποιημένο σύστημα αξιολόγησης για την τήρησή της, το «Mediterranean Diet Score» (MDS), που έχει χρησιμοποιηθεί σε εκατοντάδες μελέτες με θέμα την αξιολόγηση της επίδρασης της μεσογειακής διατροφής στην υγεία παγκοσμίως. Βρίσκεται στην 651η θέση της λίστας του Research.com, έχοντας δημοσιεύσει 1.091 εργασίες, με h-index 175.
8. Τομ Μανιάτης – Νο 770 | Έγραψε τη «Βίβλο της Γενετικής»
Καθηγητής της Μοριακής και Κυτταρικής Βιολογίας, πρόεδρος μέχρι πρόσφατα του Τμήματος Βιοχημείας και Μοριακής Βιοφυσικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, νωρίτερα επί δεκαετίες καθηγητής στο Χάρβαρντ και ιδρυτής του αμερικανικού Genome Center (Κέντρο Γονιδιώματος), ο Τομ Μανιάτης θεωρείται πρωτοπόρος της Γενετικής. Παρά τα 83 πλέον χρόνια του, εξακολουθεί να μάχεται στο εργαστήριό του στο Zuckerman Institute του Πανεπιστημίου Κολούμπια, όπου χρησιμοποιεί προηγμένες μεθόδους Μοριακής και Κυτταρικής Βιολογίας για να εντοπίσει πιθανές αιτίες εμφάνισης νευρολογικών και νευροεκφυλιστικών ασθενειών, όπως η Πλάγια Αμυοτροφική Σκλήρυνση (ALS), από την οποία έχασε την αγαπημένη του αδελφή.
9. Νικόλαος Πέππας – Νο 790 | 37 ευρεσιτεχνίες, 150 βραβεία
Ο Νικόλαος Πέππας είναι καθηγητής της έδρας Cockrell Family Regents της Μηχανικής του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν. Έχει αναπτύξει πρωτοποριακή έρευνα στους τομείς των βιοϋλικών, της ελεγχόμενης χορήγησης φαρμάκων, της βιολογικής αναγνώρισης και της μοριακής μοντελοποίησης πρωτεϊνικών δομών σε επαφή με βιοϋλικά και ιστούς. Έχει τιμηθεί με πάνω από 150 βραβεία.
10. Αθανάσιος-Μελέτιος Δημόπουλος – Νο 792 | 2.172 εργασίες στην Ογκολογία
Η φυσιογνωμία του έγινε οικεία σε όλους τους Έλληνες επί πανδημίας COVID-19, καθώς με τον ψύχραιμο και απόλυτα τεκμηριωμένο επιστημονικό λόγο του συνέβαλε στην υπεύθυνη ενημέρωση και την αναχαίτιση του πανικού όσο τα κρούσματα εξελίσσονταν ανεξέλεγκτα. Γιος ενός τεράστιου επίσης καθηγητή της Ιατρικής Αθηνών, στην Ουρολογία, του Κωνσταντίνου Δημόπουλου, ο 65χρονος Αθανάσιος-Μελέτιος Δημόπουλος είναι κορυφαίος ογκολόγος και αιματολόγος.
Διδάσκει από το 1994 στην Ιατρική Αθηνών, ενώ έχει διδάξει και στο McGill (Royal Victoria Hospital) στο Μόντρεαλ και στο MD Anderson Cancer Center στο Χιούστον. Συγγραφέας 2.172 ερευνητικών εργασιών με 133.787 βιβλιογραφικές αναφορές και h-index 170, στο Νο 792 της λίστας. Οι δημοσιεύσεις αφορούν αιματολογικές κακοήθειες, αλλά και κακοήθειες συμπαγών οργάνων, όπως του ουροποιητικού και του γυναικολογικού συστήματος.
Οι εργασίες του έχουν παρουσιαστεί σε πολυάριθμα ελληνικά και διεθνή συνέδρια. Έχει λάβει βραβεία από την Παγκόσμια Ομάδα του Πολλαπλού Μυελώματος, την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Κλινικής Ογκολογίας και την Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία. Διετέλεσε επί μια οκταετία πρύτανης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών (2015-2023), καθώς και υπουργός Υγείας στην υπηρεσιακή κυβέρνηση Θάνου τον Σεπτέμβριο του 2015.
11. Αντώνιος Μίκος – Νο 928 | Ανάπτυξη νέων βιοϋλικών
Καθηγητής Εμβιομηχανικής και Χημικής και Βιομοριακής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Rice και διευθυντής του Κέντρου για τη Μηχανική Σύνθετων Ιστών των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας, του Κέντρου Αριστείας στη Μηχανική Ιστών και του εργαστηρίου J. W. Cox στη Βιοϊατρική Μηχανική στο ίδιο πανεπιστήμιο, ο 66χρονος Αντώνιος Μίκος ξεκίνησε σπουδάζοντας χημικός μηχανικός στο ΑΠΘ. Η έρευνά του επικεντρώνεται στη σύνθεση, επεξεργασία και αξιολόγηση νέων βιοϋλικών για χρήση ως ικριώματα για τη μηχανική ιστών, ως φορείς για ελεγχόμενη χορήγηση φαρμάκων, ως φορείς για γονιδιακή θεραπεία και ως πλατφόρμες για τη μοντελοποίηση ασθενειών.
