Πέγκυ Σκουλού
Οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν την ύπαρξη της. Στην Πανεπιστημίου, στην καρδιά μιας Αθήνας που αλλάζει διαρκώς, εξακολουθεί να λειτουργεί ένας θεσμός για τους εύπορους της Ελλάδας σχεδόν άγνωστος στους περισσότερους κατοίκους της πόλης. Η Αθηναϊκή Λέσχη, με ιστορία 143 ετών, δημιουργήθηκε ακολουθώντας τη φιλοσοφία των περίφημων gentlemen’s clubs του Λονδίνου και παραμένει συνδεδεμένη με μια ιδιαίτερη αστική παράδοση που δεν συμπεριλαμβάνει τους απλούς πολίτες.
Από τους χώρους της έχουν περάσει προσωπικότητες της πολιτικής και πνευματικής ζωής, ενώ συνολικά 29 πρωθυπουργοί έχουν υπάρξει μέλη της. Μεταξύ των τελευταίων συγκαταλέγονται ο Γεώργιος Ράλλης, ο Ιωάννης Γρίβας, ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης και ο Παναγιώτης Πικραμμένος.
Οι κανόνες εξακολουθούν να είναι αυστηροί. Η ιδιότητα του μέλους δεν παρέχεται σε γυναίκες, οι οποίες μπορούν ωστόσο να επισκεφθούν τη Λέσχη ως προσκεκλημένες στο εστιατόριο ή σε εκδηλώσεις. Για τους άνδρες ισχύει συγκεκριμένος ενδυματολογικός κώδικας: κοστούμι και γραβάτα.
Το καταστατικό προβλέπει ειδική διαδικασία για την πολιτική ηγεσία. Ο εκάστοτε πρωθυπουργός μπορεί με απλή δήλωση να αποκτήσει την ιδιότητα του τακτικού μέλους, ενώ υπουργοί έχουν τη δυνατότητα να γίνονται έκτακτα μέλη κατά τη διάρκεια της θητείας τους, πληρώνοντας την ετήσια συνδρομή χωρίς το εφάπαξ δικαίωμα εγγραφής. Από την κυβέρνηση της περιόδου στην οποία αναφέρονται τα στοιχεία, το συγκεκριμένο προνόμιο είχαν χρησιμοποιήσει μόνο δύο στελέχη προερχόμενα από τους ΑΝΕΛ.
Για όλους τους υπόλοιπους, η είσοδος είναι σαφώς δυσκολότερη. Ο υποψήφιος πρέπει να είναι άνδρας άνω των 30 ετών και να προταθεί από τουλάχιστον δύο πλήρη μέλη με πενταετή παρουσία. Ακολουθεί αξιολόγηση από το Διοικητικό Συμβούλιο και μυστική ψηφοφορία στη γενική συνέλευση, όπου απαιτείται πλειοψηφία τριών τετάρτων. Το καταστατικό επιτρέπει έως 1.000 μέλη. Την περίοδο των συγκεκριμένων στοιχείων αριθμούσε 978 και, σύμφωνα με τον τότε πρόεδρό της, απόστρατο σμήναρχο Κυριάκο Ι. Κουκουλομάττη, το ενδιαφέρον αυξανόταν τόσο ώστε οι διαδικασίες εισδοχής νέων μελών να πραγματοποιούνται τρεις αντί δύο φορές ετησίως.
Από την Αθήνα του 1875 στο σημερινό κτίριο της Πανεπιστημίου
Η ιστορία αρχίζει το 1875, όταν η Αθήνα του Γεωργίου Α΄ αριθμούσε περίπου 50.000 κατοίκους και μεταμορφωνόταν με την εγκατάσταση εύπορων Ελλήνων του εξωτερικού και την εντονότερη επαφή με διεθνή πνευματικά ρεύματα. Λέσχες υπήρχαν ήδη από τα χρόνια του Όθωνα, όπως το Πράσινο Δενδρί στην Ιερά Οδό και εκείνη στο ξενοδοχείο του ζεύγους Χάρτμαν απέναντι από το Πολυτεχνείο, όπου σύχναζαν κυρίως Βαυαροί αξιωματικοί. Έλειπε, όμως, ένας οργανωμένος χώρος για διάβασμα, συζήτηση και χαρτιά.
Την πρωτοβουλία ανέλαβε ο εύπορος Ηπειρώτης Μιχαήλ Μελάς, που είχε έρθει από την Κωνσταντινούπολη το 1873. Τον Δεκέμβριο του 1875 συγκέντρωσε στο σπίτι του πλούσιους Αθηναίους, ανάμεσά τους τον πανεπιστημιακό, μετέπειτα διοικητή της Εθνικής Τράπεζας και πρώτο πρόεδρο της Λέσχης Παύλο Καλλιγά, και υπέγραψαν την ιδρυτική πράξη.
Μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η χαρτοπαιξία αποτελούσε βασική δραστηριότητα και σημαντική πηγή εσόδων, όπως καταγράφεται στην επετειακή έκδοση των 100 χρόνων της Λέσχης του 1975, που υπέγραψε ο Γεώργιος Ν. Αιγιαλείδης, με σχετική αναφορά του Α. Α. Πάλλη. Μετά τον πόλεμο, οι αυστηρότεροι νόμοι περιόρισαν δραστικά τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Η πρώτη στέγη ήταν διαμέρισμα στο Μέγαρο Μελά του Ερνέστου Τσίλλερ, στη σημερινή πλατεία Κοτζιά. Όταν το κτίριο χρησιμοποιήθηκε για το Κεντρικό Ταχυδρομείο Αθηνών, που στεγάστηκε εκεί από το 1900 έως το 1973, ακολούθησε προσωρινή εγκατάσταση στο Μέγαρο Πάππου της Σοφοκλέους. Αργότερα η Λέσχη μεταφέρθηκε στην κατοικία Μελά, στη συμβολή Πανεπιστημίου και της τότε οδού Λυκαβηττού, σημερινής Αμερικής, την οποία απέκτησε το 1907. Μετά την απορρόφηση του Συλλόγου Φιλόπλων το 1896, δημιουργήθηκε και αίθουσα ξιφασκίας.
Η προσήλωση στο καταστατικό δημιούργησε κατά καιρούς αντιπαραθέσεις. Επειδή οι Έλληνες βασιλείς ήταν επίτιμοι πρόεδροι, η Λέσχη θεωρήθηκε από ορισμένους φιλομοναρχική. Κατά τον Εθνικό Διχασμό, πάντως, επιχειρήθηκε να διατηρηθούν οι ισορροπίες μεταξύ των μελών, ενώ ο Τύπος συχνά τη σατίριζε ως χώρο της εγχώριας «αριστοκρατίας».
Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο αποφασίστηκε η ένωση της έδρας με γειτονικό κτίριο που είχε αγοραστεί το 1914. Το 1926 ολοκληρώθηκε η νέα διαμόρφωση σε σχέδια των Αναστάσιου Μεταξά, Ιωάννη Αξελού και Βασίλειου Κουρεμένου, με ανελκυστήρα και σύγχρονες για την εποχή ανέσεις για σχεδόν 700 μέλη. Το 1936 προστέθηκε τέταρτος όροφος και μεγάλη θερινή ταράτσα.
Η επίταξη του συγκροτήματος αρχικά από τους Γερμανούς και κατόπιν από τους Άγγλους προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές. Τελικά αποφασίστηκε η κατεδάφιση των παλαιών κτιρίων και η εμπορική αξιοποίηση μέρους του οικοπέδου. Οι εργασίες άρχισαν τον Ιούλιο του 1969 και το νέο οκταώροφο κτίριο παραδόθηκε στα τέλη του 1971.
Σήμερα οι βασικοί χώροι αναπτύσσονται στους ανώτερους ορόφους. Στον έβδομο και τον όγδοο βρίσκονται το περίφημο «Φλυαρητήριο», δύο αρχοντικά σαλόνια και η τραπεζαρία, ενώ ο έκτος φιλοξενεί εκδηλώσεις, μπιλιάρδο και μπριτζ. Στον πέμπτο λειτουργούν γυμναστήριο και αίθουσα ξιφασκίας. Στον ένατο βρίσκεται η ταράτσα, όπου το καλοκαίρι λειτουργεί εστιατόριο με θέα προς Ακρόπολη και Λυκαβηττό, μαζί με πολυτελή στεγασμένη και κλιματιζόμενη αίθουσα που χρησιμοποιείται όλο τον χρόνο.
