Κώστας Σαμαράς
Τα PM2.5, τα εξαιρετικά λεπτά αιωρούμενα σωματίδια με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα, εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις σοβαρότερες απειλές για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (ΕΟΠ), η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει η κυριότερη περιβαλλοντική αιτία πρόωρων θανάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, προκαλώντας περίπου 300.000 θανάτους κάθε χρόνο.
Τα συγκεκριμένα μικροσωματίδια είναι τόσο μικρά ώστε μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, αυξάνοντας τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα, εγκεφαλικά επεισόδια αλλά και καρκίνο του πνεύμονα.
Οι πηγές τους δεν περιορίζονται στη βαριά βιομηχανία. Παράγονται από την καύση ορυκτών καυσίμων, τα τζάκια, τις ξυλόσομπες, τα διυλιστήρια, τα εργοστάσια αλλά και τις δασικές πυρκαγιές.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση του ΕΟΠ, οι υψηλότερες συγκεντρώσεις PM2.5 καταγράφονται στη νότια Ιταλία, με περιοχές όπως οι Ceglie Messapica και Torchiarolo να ξεπερνούν κατά πολύ το ετήσιο όριο της ΕΕ, που ανέρχεται στα 25 μg/m³
Οι ειδικοί αποδίδουν τις υψηλές τιμές κυρίως στην καύση βιομάζας κατά τη χειμερινή περίοδο και στις ιδιαίτερες ατμοσφαιρικές συνθήκες που εγκλωβίζουν τους ρύπους κοντά στο έδαφος.
Πέρα από την Ιταλία, αυξημένες συγκεντρώσεις καταγράφονται σε πολλές χώρες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης, όπως η Πολωνία, η Σερβία, η Ρουμανία και η Βόρεια Μακεδονία.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τα υψηλότερα εκτιμώμενα ποσοστά θνησιμότητας που συνδέονται με τη μακροχρόνια έκθεση στα PM2.5, μαζί με άλλες βαλκανικές χώρες όπως η Αλβανία και η Βουλγαρία.
Παράλληλα, σύμφωνα με τα αυστηρότερα πρότυπα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, περισσότεροι από εννέα στους δέκα Ευρωπαίους εκτίθενται σε μη ασφαλή επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Ο ΠΟΥ θέτει το ασφαλές όριο για τα PM2.5 στα 5 μg/m³, επίπεδο πέντε φορές χαμηλότερο από το ισχύον όριο της ΕΕ.
Στην Αθήνα, οι συγκεντρώσεις PM2.5 παρουσιάζουν αυξητική τάση. Σύμφωνα με δεδομένα της πλατφόρμας IQAir, το κέντρο της πόλης καταγράφει ετήσιο μέσο όρο 14,7 μg/m³, σημαντικά αυξημένο σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση στην ελληνική πρωτεύουσα συνδέεται τόσο με την αυξημένη χρήση τζακιών και ξυλόσομπων όσο και με την κυκλοφορία των οχημάτων.
Η Αθήνα συγκαταλέγεται, μαζί με το Μιλάνο, στις πόλεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπου πάνω από το 70% των εκπομπών οξειδίων του αζώτου προέρχεται από τις μεταφορές και τα αυτοκίνητα.
Καθοριστικό ρόλο παίζει και η ηλικία του ελληνικού στόλου οχημάτων. Ο μέσος όρος ηλικίας των επιβατικών αυτοκινήτων στην Ελλάδα φτάνει τα 17,5 χρόνια, ο υψηλότερος στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πολλά από τα οχήματα αυτά πληρούν παλαιότερα πρότυπα εκπομπών ρύπων και εκπέμπουν αυξημένες ποσότητες αιωρούμενων σωματιδίων και οξειδίων του αζώτου, επιβαρύνοντας σημαντικά την ποιότητα του αέρα στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Στα κυβερνητικά σχέδια περιλαμβάνονται μέτρα για την ανανέωση του στόλου οχημάτων, την απόσυρση παλαιότερης τεχνολογίας και την αυστηροποίηση των ελέγχων εκπομπών.
Οι ειδικοί συνιστούν στους πολίτες να αποφεύγουν τον αερισμό των σπιτιών κατά τις ώρες αιχμής της κυκλοφορίας, να περιορίζουν τη χρήση καύσης ξύλου τον χειμώνα και να αποφεύγουν την έντονη υπαίθρια δραστηριότητα όταν τα επίπεδα ρύπανσης είναι αυξημένα.
Παράλληλα, εφαρμογές παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα σε πραγματικό χρόνο μπορούν να βοηθήσουν τους πολίτες να προσαρμόζουν τις καθημερινές τους δραστηριότητες.
Η ατμοσφαιρική ρύπανση παραμένει μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις δημόσιας υγείας για την Ελλάδα, με τις επιπτώσεις της να συνδέονται άμεσα τόσο με το περιβάλλον όσο και με την ποιότητα ζωής εκατομμυρίων πολιτών
